قوانین تخته نرد؛ همه قانون‌ها و حکم‌های بازی به زبان ساده

قوانین تخته نرد ساده‌تر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد. در این صفحه همه قانون‌ها و حکم‌های تخته نرد را به ترتیبی که در بازی پیش می‌آیند، کوتاه و دقیق آورده‌ایم؛ از چیدن مهره‌ها تا اعلام برنده. این همان قوانین استاندارد بین‌المللی (بک‌گمون) است که در ایران هم بازی می‌شود و در تخته باز هم دقیقاً همین قوانین اجرا می‌شود.

قانون ۱: صفحه، مهره‌ها و هدف بازی

تخته نرد دو بازیکن دارد و هر بازیکن ۱۵ مهره. صفحه ۲۴ خانه (مثلث) دارد که در چهار ربع شش‌تایی قرار گرفته‌اند. هر بازیکن مهره‌هایش را از خانه ۲۴ به سمت خانه ۱ حرکت می‌دهد و هدف این است که زودتر از حریف همه مهره‌ها را به خانه داخلی (خانه‌های ۱ تا ۶) برساند و از صفحه بیرون ببرد.

قانون ۲: چیدمان شروع

هر بازیکن ۲ مهره در خانه ۲۴، ۵ مهره در خانه ۱۳، ۳ مهره در خانه ۸ و ۵ مهره در خانه ۶ می‌گذارد. آموزش تصویری در درس چیدمان تخته نرد.

قانون ۳: چه کسی شروع می‌کند؟

هر بازیکن یک تاس می‌ریزد. عدد بزرگ‌تر شروع می‌کند و حرکت اول را با همان دو عددی که روی دو تاس آمده انجام می‌دهد. اگر هر دو عدد برابر باشد، دوباره تاس می‌ریزند. از نوبت دوم به بعد، هر بازیکن در نوبت خودش هر دو تاس را می‌ریزد.

قانون ۴: حرکت دادن مهره‌ها

• هر تاس یک حرکت جداگانه است. با تاس ۶ و ۳ یا یک مهره را ۶ خانه و مهره دیگری را ۳ خانه می‌بری، یا یک مهره را ۹ خانه.
• اگر یک مهره را با هر دو عدد حرکت دهی، خانه میانی هم باید قابل نشستن باشد. یعنی با ۶ و ۳، یا خانه‌ای که ۶ خانه جلوتر است یا خانه‌ای که ۳ خانه جلوتر است باید باز باشد.
• مهره‌ها فقط به جلو حرکت می‌کنند و هرگز عقب نمی‌روند.

قانون ۵: خانه باز و خانه بسته

مهره می‌تواند در این خانه‌ها بنشیند:

• خانه خالی
• خانه‌ای که مهره‌های خودت در آن است (تعداد مهره‌ها در یک خانه محدودیتی ندارد)
• خانه‌ای که فقط یک مهره از حریف در آن است؛ در این حالت آن مهره را می‌زنی

خانه‌ای که دو مهره یا بیشتر از حریف دارد «بسته» است و نمی‌توانی در آن بنشینی. البته می‌توانی از روی آن عبور کنی، به شرطی که خانه مقصد باز باشد.

قانون ۶: جفت (دو تاس یکسان)

اگر دو تاس عدد یکسان بیاورد (مثلاً جفت پنج)، آن عدد را چهار بار بازی می‌کنی. می‌توانی هر چهار حرکت را با یک مهره انجام دهی یا بین چند مهره تقسیم کنی.

قانون ۷: استفاده اجباری از تاس

این قانون مهم را خیلی‌ها نمی‌دانند:

1. اگر بتوانی از هر دو عدد تاس استفاده کنی، باید هر دو را بازی کنی.
2. اگر فقط یکی از دو عدد قابل بازی باشد، باید همان را بازی کنی.
3. اگر هر کدام از دو عدد به‌تنهایی قابل بازی باشد ولی نتوانی هر دو را با هم بازی کنی، باید عدد بزرگ‌تر را بازی کنی.
4. در جفت، هر تعداد از چهار حرکت که ممکن است (تا چهار بار) باید انجام شود.
5. اگر هیچ حرکت قانونی وجود نداشته باشد، نوبت از دست می‌رود.

در تخته نرد آنلاین لازم نیست نگران این قانون باشی؛ تخته باز فقط حرکت‌های قانونی را اجازه می‌دهد.

قانون ۸: زدن مهره و بار

وقتی مهره‌ات در خانه‌ای بنشیند که فقط یک مهره حریف دارد، آن مهره را زده‌ای. مهره زده‌شده روی بار (نوار وسط صفحه) می‌رود. مهره تنها را در اصطلاح «تک» یا «مهره باز» می‌گویند.

قانون ۹: ورود از بار

بازیکنی که مهره‌ای روی بار دارد، قبل از هر حرکت دیگری باید آن را وارد خانه داخلی حریف کند. عدد تاس تعیین می‌کند مهره در کدام خانه وارد شود (با ۱ در خانه ۲۴ خودش، با ۲ در خانه ۲۳ و…). اگر خانه مربوط به هر دو تاس بسته باشد، نوبتش می‌سوزد. تا وقتی همه مهره‌های روی بار وارد نشده‌اند، هیچ مهره دیگری حرکت نمی‌کند. توضیح کامل با تصویر: زدن مهره و ورود از بار.

قانون ۱۰: جمع کردن (بیرون بردن) مهره‌ها

• فقط وقتی هر ۱۵ مهره در خانه داخلی‌ات (۱ تا ۶) باشد، اجازه داری مهره بیرون ببری.
• با هر عدد، مهره خانه هم‌شماره را بیرون می‌بری (با ۴، مهره‌ای از خانه ۴).
• اگر در خانه آن عدد مهره‌ای نداری، باید با آن عدد یک مهره از خانه‌های بالاتر را جابه‌جا کنی.
• اگر در خانه‌های بالاتر هم مهره‌ای نداری، مهره بالاترین خانه پایین‌تر را بیرون می‌بری.
• اگر وسط جمع کردن یکی از مهره‌هایت زده شود، تا آن مهره دوباره به خانه داخلی برنگردد، اجازه بیرون بردن نداری.

جزئیات و مثال‌ها: جمع کردن مهره‌ها در تخته نرد.

قانون ۱۱: برنده و امتیاز (مارس و کوکس)

اولین بازیکنی که همه مهره‌هایش را بیرون ببرد، برنده دست است. امتیاز برد به وضعیت حریف بستگی دارد:

اگر تاس دوبل در بازی باشد، این امتیاز در عدد روی تاس دوبل ضرب می‌شود. بیشتر بخوانید: مارس و کوکس در تخته نرد.

قانون ۱۲: تاس دوبل (اختیاری)

در مسابقه‌های امتیازی، بازیکن می‌تواند قبل از ریختن تاس، دو برابر کردن امتیاز را پیشنهاد دهد. حریف یا قبول می‌کند و بازی با امتیاز دو برابر ادامه پیدا می‌کند، یا رد می‌کند و همان لحظه دست را با امتیاز فعلی می‌بازد. قوانین کامل در درس تاس دوبل و قانون کرافورد.

قانون‌های جزئی که مورد اختلاف است

در بازی‌های دوستانه، بعضی جمع‌ها قانون‌های خانگی دارند. این‌ها رایج‌ترین موارد است و جواب استاندارد هر کدام:

• تاس کج یا بیرون از صفحه: در قانون رسمی، اگر یکی از تاس‌ها کج روی مهره یا بیرون از نیمه سمت راست صفحه بیفتد، هر دو تاس دوباره ریخته می‌شوند.
• «دست به مهره، حرکت»: در مسابقه‌های رسمی، حرکت وقتی تمام است که بازیکن تاس‌هایش را بردارد. در بازی دوستانه معمولاً قبل از آن می‌شود حرکت را عوض کرد.
• مارس دو امتیاز یا کل بازی؟ در بعضی محفل‌ها مارس را برابر با برد کامل حساب می‌کنند. در قانون استاندارد، مارس ۲ امتیاز و کوکس ۳ امتیاز است.

سوالات متداول

اگر با تاس هیچ حرکتی ممکن نباشد چه می‌شود؟

نوبت تو از دست می‌رود و حریف تاس می‌ریزد. این اتفاق بیشتر وقتی می‌افتد که مهره‌ای روی بار داری و خانه‌های ورود بسته‌اند.

آیا می‌شود در یک خانه بیشتر از ۵ مهره گذاشت؟

بله. هیچ محدودیتی برای تعداد مهره‌های خودت در یک خانه وجود ندارد، هرچند انباشتن مهره‌ها در یک خانه معمولاً استراتژی خوبی نیست.

آیا مجبورم مهره حریف را بزنم؟

نه. زدن مهره اجباری نیست؛ فقط باید از عددهای تاس طبق قانون ۷ استفاده کنی. اینکه بزنی یا نه، تصمیم استراتژیک خودت است.

وقتی مهره‌ام روی بار است می‌توانم مهره دیگری را حرکت دهم؟

نه. تا همه مهره‌های روی بار وارد بازی نشده‌اند، هیچ حرکت دیگری مجاز نیست.

حکم تخته نرد یعنی چه؟

منظور از «حکم» در تخته نرد همان قانون‌ها و قاعده‌های بازی است؛ مثل حکم ورود از بار یا حکم جمع کردن مهره‌ها که همه در این صفحه توضیح داده شده‌اند.